Bariera 1: Brak odpowiedniego mechanizmu wsparcia rozwoju rynku fotowoltaiki

Tylko dzięki istnieniu odpowiedniego mechanizmu wsparcia, umożliwiającego efektywną alokację środków wspierających rozwój nowych technologii odnawialnych źródeł energii, możliwe jest stworzenie rynku istotnej wielkości. Niestety mechanizmem takim nie jest obecnie obowiązujący w Polsce mechanizm zielonych certyfikatów. Nie sposób myśleć o prawdziwie masowym zastosowaniu odnawialnych źródeł energii przy utrzymaniu obecnego mechanizmu ze względu na jego poziom komplikacji i kosztów, który w praktyce wyklucza korzystanie z niego przez właścicieli niewielkich, kilku kW systemów fotowoltaicznych na domach jednorodzinnych.


Analiza/przyczyna bariery


W 2005 r. Polska wprowadziła mechanizm zbywalnych zielonych certyfikatów w celu spełnienia obowiązków określonych w dyrektywie 2001/77/WE. Zielony certyfikat (ZC) jest dokumentem, który dowodzi, że wyprodukowana energia elektryczna pochodzi z odnawialnych źródeł energii. ZC jest wydawany przez prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (URE). Polskie firmy zajmujące się produkcją, zaopatrzeniem i sprzedażą energii elektrycznej mają obowiązek uzyskania i przedstawienia do umorzenia obowiązkowej liczby ZC. Tak więc istnieje stałe zapotrzebowanie na te certyfikaty na rynku energii. Certyfikaty reprezentują prawa własności i jako takie są przedmiotem obrotu na polskiej Giełdzie Energii.


Cena ZC wynosi 268 PLN (ok. 67 EUR) w 2011 r. . Cena energii elektrycznej wynosi 195 zł (47 euro). Oznacza to, że producent zielonej energii elektrycznej otrzymuje 463 zł (114 euro) za 1 MWh. Taka cena nie jest opłacalna dla inwestorów. Wprawdzie są zachęcani różnymi dotacjami inwestycyjnymi, preferencyjnymi kredytami oraz zmniejszeniem podatku dochodowego, jednakże nie stanowią one wystarczającej zachęty do inwestowania w fotowoltaikę.


Elektrownie, zakłady energetyczne i operatorzy sieci muszą udowodnić pochodzenie z OZE określonego procentu energii elektrycznej, którą sprzedają. Ustanowiono cel udziału odnawialnych źródeł energii w miksie energii elektrycznej na poziomie 10,4% w 2011 i 12,9% w 2017 r., przy czym nie istnieją żadne szczególne przepisy dotyczące fotowoltaiki. Cel ten jest jednak mało prawdopodobny do osiągnięcia bez rewolucyjnego wzrostu na rynku OZE w Polsce. Aby uczynić system bardziej elastycznym, istnieje możliwość wyboru: zamiast kupować ZC, istnieje możliwość uiszczenia opłaty zastępczej, której wartość jest równa wartości zielonego certyfikatu.


Nie do zaakceptowania jest wizja rozwoju fotowoltaiki zaprezentowana w „Polityce energetycznej Polski do 2030 roku”. Przedstawiony scenariusz jest skrajnie pesymistyczny, choć niestety realny, jeżeli w najbliższym czasie nie zostanie wprowadzony mechanizm feed-in tariff, oferujący odpowiednie stawki dla poszczególnych technologii pozyskiwania energii odnawialnych przy odpowiednio długim okresie trwania.


Prognozy przyznające fotowoltaice całkowicie marginalną rolę, brak możliwości finansowania inwestycji w systemy fotowoltaiczne ze środków programu operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” i NFOŚiGW świadczy o nieuzasadnionym nieprzychylnym stosunku kolejnych rządów RP do niej. Jest to podejście skrajnie różne od reprezentowanego przez sąsiednie kraje, dysponujące zbliżonymi warunkami klimatycznymi. Brak taryfy stałej dla fotowoltaiki utrzymuje Polskę, największy kraj w regionie, daleko w tyle za sąsiadami.


Propozycje dla przełamania bariery


W sektorze fotowoltaicznym, tak jak ma to miejsce w przypadku każdego przemysłu, upowszechnienie stosowania i zwiększenie popytu prowadzi do znacznego wzrostu wielkości produkcji, co z kolei przekłada się na obniżenie cen jednostkowych na korzyść konsumenta. W rezultacie owocuje to także przyspieszeniem okresu zwrotu kosztów poniesionych na inwestycje. Ryzykowne byłoby jednak założenie, że wzrost konkurencyjności fotowoltaicznej energii elektrycznej nastąpi wyłącznie w wyniku działania mechanizmów rynkowych doprowadzających do zwiększenia cen energii ze źródeł konwencjonalnych, Dlatego też konieczne jest wprowadzenie mechanizmów wsparcia, które zapewnią:

odpowiedni poziom zysków przez cały okres funkcjonowania systemu fotowoltaicznego niezależnie od jego wielkości (feed-in tariff), 

obniżenie kosztów początkowych instalacji systemów fotowoltaicznych dla inwestorów, takich jak niskooprocentowane kredyty/pożyczki, dotacje inwestycyjne, ulgi podatkowe etc.


Jeśli powyższe warunki zostaną spełnione, inwestowanie w fotowoltaikę będzie korzystne zarówno dla małych, jak i dużych podmiotów gospodarczych.


Taryfa FiT to uregulowana cena za jednostkę energii (kWh) ze źródeł odnawialnych, którą zakład energetyczny jest zobowiązany zapłacić jej producentom na obszarze, który obsługuje. Wysokość FiT określana jest przez władze publiczne, które gwarantują producentom zbyt energii przez ustalony czas (zazwyczaj 20 lat). FiT stanowi całą kwotę otrzymaną za 1 kWh przez niezależnego producenta energii odnawialnej, tzn. obejmuje ona premię w stosunku do ceny rynkowej, nie uwzględniając przy tym ulg podatkowych i innych dotacji rządowych na produkcję.


Wysokość taryfy zależy od rodzaju technologii (wiatrowa, słoneczna, biomasa etc.) oraz specyfiki zasobów danego kraju (np. wielkości nasłonecznienia). Ponadto taryfa ta jest co roku obniżana dla nowych instalacji, celem wymuszenia redukcji kosztów produkcji.


FiT powinna być dedykowana dla każdej technologii z osobna. Wiele krajów wprowadziło FiT i tam, gdzie dostosowano ją do szczególnych potrzeb fotowoltaiki, możemy zaobserwować gwałtowny wzrost liczby instalacji. W krajach takich jak Niemcy, Hiszpania, Czechy, Włochy, Francja przyrost zainstalowanych systemów fotowoltaicznych w roku wprowadzenia FiT wynosił po kilkaset procent. Inne kraje, które nieodpowiednio dobrały parametry tego mechanizmu (np. Austria, wprowadzając górny limit na dotowaną moc zainstalowaną), nie wzbudziły w konsekwencji większego zainteresowania inwestorów.


W przypadku rynku fotowoltaicznego taryfa FiT jest najważniejszym i jak dotąd najskuteczniejszym instrumentem jego rozwoju, przy założeniu prawidłowego jej zastosowania. Inne mechanizmy wsparcia rynku okazały się mało skuteczne. Brak takiego rozwiązania może poważnie zaszkodzić polskiej gospodarce w chwili, kiedy energia elektryczna produkowana przez systemu fotowoltaiczne będzie tańsza od tej uzyskiwanej z paliw kopalnych (ang. grid parity). W takiej sytuacji warunki ekonomiczne zmuszą inwestorów do sięgania po technologie, produkty i know-how poza granicami naszego kraju, gdyż obecny mechanizm wsparcia (zielone certyfikaty) nie dają szansy rozwinięcia rodzimego rynku fotowoltaicznego. Przedsiębiorcy inwestujący w odnawialne źródła energii wymagają zapewnienia stabilnych, trwałych i przewidywalnych uwarunkowań prawno-administracyjnych dla ich działalności w okresie ok. 15 – 20 lat. Długoterminowa stabilność dochodu gwarantowana przez system FiT umożliwia zatem planowanie inwestycji w długiej perspektywie czasowej oraz ułatwia inwestorom dostęp do niskooprocentowanych kredytów i pożyczek. Taryfa FiT wykazuje skuteczność w stymulowaniu nowych inwestycji, prowadzących do wzrostu zainstalowanej mocy w odnawialnym sektorze elektroenergetyki. Jak w przypadku przemysłu wiatrowego, także w fotowoltaice, FiT może okazać się bardzo skutecznym instrumentem wsparcia, doprowadzając do szybkiego rozwoju paneuropejskiego rynku fotowoltaicznego i innowacyjnego przemysłu w Europie.


Taryfa FiT, w odróżnieniu od subsydiów inwestycyjnych, ulg podatkowych itp. nie obciąża budżetu państwa i jako taka powinna łatwiej uzyskać akceptację polityków. Ten mechanizm wsparcia ma prostą strukturę, niewielkie wymogi i koszty administracyjne, stabilność w zmieniających się uwarunkowaniach makroekonomicznych (np. zmienność kursów walut).

Stąd też należy nalegać na wdrożenie następującego procesu rozwoju PV[ 1 ]:

1. Uwzględnienie w planowaniu strategicznym polskiej polityki energetycznej realnego potencjału energetyki słonecznej.

2. Jak najszybsze wprowadzenie taryfy stałej (feed-in tariff) o następujących parametrach:

  • zagwarantowanie ceny oferującej atrakcyjne okresy zwrotu inwestycji (6-7 lat dla prywatnych i 9-10 lat dla komercyjnych inwestorów), ułatwiając inwestorom dostęp do źródeł finansowania (np. preferencyjnych kredytów), cena energii elektrycznej uzależniona od wielkości systemu PV, miejsca jego instalacji i rodzaju inwestora, oraz preferencyjna dla małych, kilku kW, systemów PV i systemów PV zintegrowanych z budownictwem, 
  • długi okres obowiązywania (15-20 lat),
  • kontrolowana, co pół roku, obniżka taryfy dla nowych instalacji, uzależniona od postępu technologicznego, (tzw. korytarz wielkości mocy zainstalowanej).

3. Zintegrowanie w długim horyzoncie czasowym z innymi politykami (kształtującymi warunki prowadzenia działalności inwestycyjnej).

4. Identyfikacja i usunięcie zbędnych barier administracyjnych, uproszczenie prawa oraz dostosowanie go do przyłączania małych rozproszonych systemów zasługuje na najwyższy priorytet w odniesieniu do wszystkich odnawialnych źródeł energii.

5. Możliwości finansowania inwestycji w duże systemy fotowoltaiczne ze środków programu operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” i programu NFOŚiGW.

6. Ustanowienie celu 1,8 GW zainstalowanej mocy PV w 2020 r. (co stanowi 1% zużytej energii elektrycznej) i 10 GW w 2030 r.

7. Uruchomienie programu BiR nad przyszłościowymi technologiami ogniw fotowoltaicznych.

8. Uruchomienie programów pilotażowych i edukacyjnych (np. 1000 słonecznych szkół).


Możliwości rozwoju rodzimego przemysłu fotowoltaicznego, mającego w dłuższej perspektywie potencjał na znaczące zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego kraju, są ograniczone przez brak rynku krajowego. Państwa Unii Europejskiej są największym rynkiem zbytu systemów fotowoltaicznych (7 z 10 największych rynków to państwa UE). Mając do niego pełny dostęp, Polska stoi przed szczególną szansą uczestnictwa w kształtowaniu na nowo przyszłości europejskiej energetyki, oraz czerpania z tego ekonomicznych korzyści. Korzyści takich nie przyniesie zakup za granicą reaktorów jądrowych. Już teraz należy zadbać, aby za 20 lat Polska nie była jedynie importerem systemów fotowoltaicznych lub europejską montażownią modułów fotowoltaicznych dalekowschodnich korporacji.


Wsparcie dla fotowoltaiki nabiera szczególnego znaczenia w kontekście wysiłków zmierzających do znaczącej redukcji emisji CO2, do czego Polska jest zmuszona na podstawie międzynarodowych zobowiązań. 


Zwiększenie udziału odnawialnych źródeł energii w ogólnym bilansie energetycznym do wymaganego poziomu 15% będzie trudne do spełnienia jedynie przy zastosowaniu biomasy i farm wiatrowych. Ze względu na konieczność szybkiego tempa zmiany struktury zaopatrzenia w energię, konieczne jest sięgnięcie po szerszy wachlarz technologii niż wyżej wspomniane. Instalacja niewielkich systemów fotowoltaicznych nie wymaga długotrwałych przygotowań, ich zastosowanie na dużą skalę umożliwiłoby łatwe przyspieszenie przyrostu mocy zainstalowanej w odnawialnych źródłach energii.


Ułatwieniem szybkiej instalacji dużej ilości systemów fotowoltaicznych jest ich niewielkie zapotrzebowanie na grunty, możliwość wykorzystania powierzchni dachowych, a co za tym idzie brak potrzeby przeprowadzania zmian w planach zagospodarowania przestrzennego oraz brak protestów ze strony osób mieszkających w pobliżu (technologia ta nie emituje hałasu, drgań ani nie wpływa na krajobraz, przeciwnie, dobrze wkomponowany w architekturę system jest ozdobą budynku). Ponadto posiadanie niewielkich, domowych systemów fotowoltaicznych wpłynęłoby znacząco na wzrost świadomości ekologicznej społeczeństwa. Systemy fotowoltaiczne sprawdzają się również jako źródło zasilania budynków publicznych, utrzymania łączności w sytuacjach kryzysowych czy w razie klęsk żywiołowych.




[1]: Stanowisko polskiej społeczności fotowoltaiki w sprawie projektu „Polityki energetycznej Polski do 2030 roku”, pod redakcją dr. Stanisława M. Pietruszko. Kwiecień 2009.



Dr Stanisław M. Pietruszko

pietruszko@pv-polska.pl

Prezes Polskiego Towarzystwa Fotowoltaiki, Politechnika Warszawska

„Bariery prawno-administracyjne w procesie inwestycyjnym systemów fotowoltaicznych w Polsce”.







Kategoria: Prawo i administracja
<< Poprzedni Grudzień 2017 Następny >>
PoWtŚrCzPtSoNd
    
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31